Hoe komen stoffen in moedermelk?

Als je weet hoe de melkproductie werkt, kun je ook beter begrijpen hoe voedingsstoffen, milieuverontreinigende stoffen en medicijnen in je melk kunnen komen. Die kennis kan je helpen bij het maken van beslissingen of je jezelf aan bepaalde stoffen wilt blootstellen of niet.

Voedingsstoffen

Het voedsel dat je eet, wordt door je spijsvertering afgebroken tot miniscule deeltjes. Die deeltjes worden in je bloed opgenomen. Als deze deeltjes in de haarvaatjes vlakbij het borstweefsel komen, komen ze via de cellen die langs de melkklieren liggen in de melkklieren zelf. De eerste dagen na de geboorte zit er veel ruimte tussen de cellen(lactocyten) die aan de melkkliertjes grenzen, en die stoffen tegenhouden of juist doorlaten. Dit betekent dat allerlei stoffen vrij gemakkelijk in de melk kunnen komen. Na een paar dagen verdwijnt de ruimte tussen de lactocyten en wordt het moeilijker voor een stof om de barriere tussen bloed en melk te slechten.

Antistoffen

Niet alleen voedingsstoffen komen via je bloed in je melk. Ook antistoffen komen in het colostrum en de rijpe moedermelk. Antistoffen zijn eiwitten in het bloed die het lichaam helpen infecties te bestrijden. Bij de start met borstvoeding en bij het afbouwen van de borstvoeding komen antistoffen in zeer grote getale voor in de melk. Eén belangrijke antistof, het secretoir immunoglobuline A (sIgA), wordt zowel gemaakt als opgeslagen in de borst. Naast sIgA zijn er zo’n 50 andere antibacteriele factoren waarvan er velen via het bloed van de moeder in de melk komen. Dat is een van de mooie dingen van borstvoeding geven. Iedere vrouw geeft antistoffen door aan haar baby tijdens de zwangerschap en de geboorte, maar door het geven van borstvoeding kan een moeder haar baby nog veel langer met haar lichaam beschermen.

Voedsel overgevoeligheid

Er gaan echter ook andere stoffen over in moedermelk. Een hardnekkig (bij)geloof is dat als een moeder gasvormend voedsel eet, zoals kool, haar baby krampjes zal krijgen. Maar dat is niet zo. Gas uit het spijsverteringskanaal van de moeder gaat niet over in haar bloed en komt dus ook niet in de moedermelk. Maar als voedsel verteerd wordt komen bepaalde eiwitdeeltjes ervan wel in het bloed en kunnen in de melk komen. Sommige baby’s zijn gevoelig voor een bepaald eiwit en reageren hierop met krampjes en onrust, of huiduitslag en spijsverteringsproblemen. Als het duidelijk is dat een baby reageert op een bepaald voedingsmiddel dat de moeder eet, kan ze dat uit haar dieet halen. Echter, meestal hebben krampjes of onrust andere oorzaken dan voedselovergevoeligheid. De meeste voedende moeders kunnen dan ook alles eten wat ze willen; de meerderheid van de baby’s reageert niet op eiwitten uit haar voeding.

Medicijnen

Als een moeder medicijnen gebruikt kunnen deze via haar bloed in haar melk komen. Volgens Thomas Hale, arts en schrijver van het boek “Medications and mothers’milk” is er een aantal factoren dat de opname van medicijnen in het moedermelk beïnvloedt.


Hoeveelheid


Een belangrijke factor is hoeveel van het medicijn in het bloed van de moeder komt. Als de medicijnconcentratie in het bloed hoog is, zal er meer van in de melk komen, omdat daar de concentratie in eerste instantie laag is. Diffusie is een proces dat ervoor zorgt dat de concentratie van een bepaalde stof aan beiden kanten van een doorlaatbare grens gelijk is. Dat betekent dus dat wanneer de concentratie in het bloed van de moeder daalt, de medicijndeeltjes in de melk weer terug opgenomen worden in het bloed. Zo neemt dus tegelijk met de concentratie in het bloed, de concentratie in de moedermelk af. Lees voor meer informatie over medicijnen het artikel Medicijngebruik bij borstvoeding.


Alcohol


Moeders denken soms dat na het drinken van een glas wijn de alcohol in hun melk blijft totdat het uit de borst is gehaald. Vaak kolven ze dan de melk af en gooien het weg, en leggen dan pas hun baby weer aan de borst. In werkelijkheid daalt de concentratie alcohol in moedermelk in gelijke mate als het daalt in het bloed van de moeder. Het duurt ongeveer twee tot drie uur tot de hoeveelheid alcohol uit een glas wijn of bier uit het lichaam van een vrouw van 60 kilo is verdwenen. Als de alcohol uit het bloed van de moeder is verdwenen, zit het ook niet meer in de melk.


Overig


Er zijn nog een paar factoren die een rol spelen bij hoeveel van het medicijn in de moedermelk komt, zoals het moleculair gewicht van het medicijn (hoe groot de medicijndeeltjes zijn), of het medicijn zich bindt aan eiwitten en of het gemakkelijk oplost in vet. Medicijnen met een laag moleculair gewicht gaan gemakkelijker over in moedermelk. Medicijnen die zich binden aan eiwitten in het bloedplasma kunnen niet overgaan in moedermelk. Terwijl medicijnen die gemakkelijk oplossen in (melk)vet zich kunnen ophopen in moedermelk. In zijn boek schrijft Hale dat de meeste medicijnen samengaan met borstvoeding. Voor medicijnen waarbij dat niet kan, zijn er vaak veilige alternatieven.

Tot slot

De medische wetenschap begrijpt meer van de fysiologie van borstvoeding dat ooit tevoren. We weten veel van de structuur van de borst, en hoe de borst melk produceert. Vergeleken bij voorgaande generaties hebben we een goed begrip van hoe allerlei stoffen in de moedermelk komen. Hierdoor kunnen we met nog meer succes borstvoeding geven en eventuele problemen oplossen. En al die kennis maakt dat we nog meer ontzag krijgen voor de borstvoeding.